Geschiedenis van de absint

De Loue ontspringt in een donkere grot aan de voet van een duizelingwekkende, U-vormige rotswand, even ten noordwesten van Pontarlier. Op een stralende zomerdag in 1901 maakte André Berthelot - zoon van de beroemde chemicus Marcelin Berthelot - een wandeling naar de bron. Tot zijn verbazing merkte hij op dat het water die dag de kleur en de geur van absint had. Hij proefde ervan, en inderdaad, uit de bron vloeide niets anders dan het populairste aperitief van zijn tijd.

Incendie
Brand in de Pernodfabriek te Pontarlier, 1901

Twee dagen eerder was de Pernodfabriek in de garnizoensstad Pontarlier ten prooi gevallen aan een uitslaande brand, veroorzaakt door een blikseminslag. Om een ramp te voorkomen hadden de medewerkers alle opgeslagen absint in de rivier de Doubs laten
stromen. Men spreekt van een miljoen liter. De soldaten schepten hun aperitief uit de rivier met hun helm. En Berthelot had met zijn ontdekking een oud raadsel opgelost: het water uit de karstbron van de Loue bleek afkomstig van de Doubs.


Ruim een eeuw eerder, in 1798, stichtte likeurstoker Henri-Louis Pernod, samen met vertegenwoordiger in kant Daniel-Henri Dubied, een absintdistilleerderij in het Zwitserse Couvet (Val-de-Travers). Het huis Dubied Père & Fils begon als eerste met het commercieel produceren van absint. Waar kwam het recept vandaan? Dubied zou het gekocht hebben van Henriette ("Mère") Henriod uit Couvet, die het voorschreef ter behandeling van vrouwenkwalen. Er werd ooit gedacht dat zij het had overgenomen van de Franse arts Pierre Ordinaire, die te paard door Zwitserland trok om zijn panacee te slijten, maar dat is niet aannemelijk omdat het recept al halverwege de achttiende eeuw in Zwitserland bekend was, terwijl Ordinaire er pas vanaf 1771 verbleef. Bovendien zou hij zijn drank niet uit de Grote Absint (Artemisia absinthium) hebben vervaardigd, maar uit cichorei. De oorsprong van het aperitief van Pernod en Dubied blijft daarmee onduidelijk; het is het begin van een mythe.


Omdat het grootste afzetgebied zich aan de andere kant van de grens bevond, en de invoerrechten aardig konden oplopen, vestigde Pernod zich in 1805 te Pontarlier. Het door hem gestichte huis Pernod Fils zou uitgroeien tot de wereldmarktleider in absint, al zou het nog een kwart eeuw duren eer de absint meer werd dan de streekdrank van Franche-Comté en Frans-Zwitserland.


In 1830 was onder de in Algerije gelegerde Franse militairen, die door malaria en dysenterie werden gekweld, behoefte ontstaan aan zuiver drinkwater. De oplossing bestond uit de toevoeging van absint aan het verontreinigde water. Deze zuiveringsmethode werd door de soldaten dermate gewaardeerd dat ze na thuiskomst in hun café om absint vroegen. Met name in Parijs deden de boulevardcafé's goede zaken met de verkoop van het aperitief aan militairen. Hun enthousiasme sloeg over op de burgerij, waarmee het Groene Uur was geboren: van vijf tot zeven in de vooravond was de lucht op de boulevards doordrongen van de geur van De Groene Fee.

Vichet
Affiche Absinthe Vichet, Pontarlier

Ondertussen werden de wijngaarden geteisterd door de druifluis. Absint werd mede populair als een betaalbaar alternatief voor schaarse en dure wijn. In de jaren die volgden werd in bijna iedere Franse provinciestad een absintstokerij opgericht.


In de tweede helft van de negentiende eeuw waren de impressionisten, alsook de symbolistische schilders en dichters, de illustere minnaars van de Fee in de Parijse café's. Ze putten inspiratie uit haar, hielden van haar gezelschap tijdens hun felle kroegdiscussies of hun momenten van reflectie, en maakten haar soms tot thema van hun werk.


Maar de vaak onmatige alcoholconsumptie in het Avondland op de drempel van de twintigste eeuw, bezorgde de Groene Fee een slecht aanzien. Daar kwam bij dat onzorgvuldig gestookte absint methanol kon bevatten en vaak gekleurd werd met metaalverbindingen, met blijvende schade aan het centrale zenuwstelsel als mogelijk gevolg. Absint zou waanzinnig maken en een bedreiging vormen voor de volksgezondheid. De oorzaak daarvan zou voornamelijk in het terpeen thujon zijn gelegen. Nadat de Fee schuldig was bevonden aan de moord van de Zwitser Jean Lanfray op zijn hele gezin, liet in diverse landen het verbod op absint aan het begin van de twintigste eeuw in niet lang op zich wachten. Tot die landen behoorden Zwitserland, België en Nederland. Frankrijk volgde definitief in 1915, toen de minder goede prestaties van de frontsoldaten werden toegeschreven aan de schadelijke werking van de Groene Fee. Andere landen, waar de absintconsumptie en de vrees voor het verderf geringer waren, zoals Spanje en Portugal, volgden niet.

Maar nu in het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw bekend is dat zorgvuldig gefrabriceerde absint nauwelijks bestanddelen bevat die het schadelijker maken dan andere sterke drank, en de tabak bestempeld is tot de bron van het Kwaad, is de Groene Fee begonnen aan een bescheiden herleving. Nieuwe recepten zijn ontwikkeld, en oude familierecepten zijn opgediept uit stoffige laden. In Pontarlier zijn de stokers die dankzij de productie van alternatieve likeuren het verbod hebben overleefd, weer begonnen met het produceren van absint. Buiten deze absinthoofdstad is in de Provence - waar men eveneens kan bogen op een rijke absinttraditie - de absintproductie bezig aan een retour. In Oost-Europa neemt anijsarme, thujonrijke en fluorescerend groene absint een hoge vlucht. En de firma Pernod, die in Spanje gedurende de jaren vijtig en zestig van de vorige eeuw nog op kleine schaal absint produceerde, is terug met een Absinthe, die echter als hedendaags industrieproduct nauwelijks te vergelijken is met hun product van weleer.

Enkele kleinere distilleerderijen brengen weer hoogwaardige producten voort, zoals de Jades, de Montmartre, de Fougerolles en de Muse de France.

In Nederland ontwikkelde Serge Helfrich in samenwerking met Distilleerderij Janssens en Distilleerderij Rijneveen de Absinthe Helfrich, een absint naar traditioneel recept. Na de absintrage, in 2015, werd dit recept vrijgegeven en kan het door iedereen worden gebruikt.